Триесет и пет години се чудна мерка за времето.
Доволно долго за некои песни да станат колективна меморија. Доволно кратко за сè уште да ги паметиме луѓето, улиците, телевизиските слики, победите, разочарувањата и оние обични денови од кои, на крајот, најмногу се состои една држава.
Прославата на 35 години независност започна со слика.
Во носечкиот спот Македонија се појави како мозаик од лица, генерации, места и моменти. Не како разгледница. Повеќе како семеен албум што некој го отворил на маса и одеднаш сите имаат што да додадат.
А потоа приказната излезе од кадарот.
Тргна на пат.
Од град во град, „Силно светнал ден“ ја претвори идејата во жива сцена. Музиката што ја знаеме наизуст се сретна со гласовите што допрва ќе го обележуваат времето. Театарот со концертот. Поезијата со светлата. Уметниците со плоштадите.
И, можеби најважно, една генерација со друга.
На сцената се менуваат песни и лица. Пред неа стојат луѓе кои истите тие 35 години ги паметат сосема различно. Некој бил дете. Некој станувал родител. Некој тогаш не бил ни роден.
Тука фотографиите почнуваат да кажуваат повеќе од официјалната хронологија.
Рака крената во публика. Поглед зад сцената. Дете на нечии раменици. Познат рефрен што за неколку секунди го пее цел плоштад. Лице осветлено од сцената.
Мали докази дека историјата никогаш не живее само во архивите.
Таа живее во луѓето.
Секако, не паметиме само убави работи.
Триесет и пет години не се greatest hits албум од кој можеме едноставно да ги исфрлиме песните што не ни се допаѓаат.
Имаше години на еуфорија и години на разочарување. Победи што нè вадеа на улица и поделби што нè враќаа секој на својата страна. Кризи, изгубени шанси, заминувања. Луѓе што ги испраќавме со „ќе се вратиш“, иако понекогаш и самите знаевме дека веројатно нема.
Имаше и моменти за кои, три и пол децении подоцна, сè уште немаме иста верзија.
Но можеби колективната меморија и не треба да биде уредна.
Додека караванот патува низ Македонија, паралелно патува и една друга приказна. На дигиталните канали повторно се појавуваат стари телевизиски снимки, спортски моменти, песни, лица, реченици и настани што неочекувано активираат нешто што сме мислеле дека одамна сме го заборавиле.
Како дигитална кутија со семејни фотографии.
Некои ги гледаме со насмевка. Пред други би ја затвориле кутијата малку побрзо.
Но сите се наши.
Можеби токму затоа „Силно светнал ден“ функционира најдобро кога ќе престанеме да го гледаме само како сценски спектакл.
Охрид. Битола. Велес. Крушево. Куманово. Штип. Прилеп…
Се менува градот, се менува плоштадот, се менува публиката. На сцената се среќаваат артисти од различни генерации, а пред неа луѓе со сосема различни биографии.
За некого песната е сеќавање. За некого е откритие.
И некаде помеѓу тие две работи се случува она што ниту еден официјален јубилеј не може да го режира до крај: луѓето почнуваат сами да ја дополнуваат приказната.
Последната станица е Скопје.
На 4 септември, Плоштад Македонија ќе биде местото каде што патувањето на „Силно светнал ден“ ќе заврши. Или, можеби попрецизно, местото каде што сите тие мали патувања низ градовите повторно ќе се соберат во една слика.
Музика, театар, стихови, архивски слики. Луѓе што паметат и луѓе што допрва создаваат нешта што еден ден некој друг ќе ги нарече колективна меморија.
Затоа можеби, 35 години подоцна, најинтересното прашање веќе не е само што поминавме.
Ниту дали сите исто го паметиме.
Не го паметиме.
Можеби независноста, 35 години подоцна, е токму тоа: да имаме доволно заедничко минато за конечно да почнеме да разговараме за тоа каква иднина сакаме.
И што од неа, еден ден, ќе сакаме да паметиме.
